tel. 607 620 454 kancelaria@adwokat-moszczynska.pl
Kancelaria Adwokacka Wrocław - Agnieszka Moszczyńska Kancelaria Adwokacka Wrocław - Agnieszka Moszczyńska Kancelaria Adwokacka Wrocław - Agnieszka Moszczyńska
  • Strona główna
  • Kancelaria
  • Specjalizacje
  • Wynagrodzenie
  • Kompendium wiedzy
    • Blog
    • Akty prawne
    • Przydatne linki
  • Kontakt
PL EN
  • Blog
  • 18 maja 2026

Podział majątku wspólnego a zniesienie współwłasności nieruchomości po rozwodzie

Podział majątku wspólnego a zniesienie współwłasności nieruchomości po rozwodzie

Podział majątku wspólnego po rozwodzie albo po ustanowieniu rozdzielności majątkowej bardzo często dotyczy nieruchomości: domu jednorodzinnego, mieszkania, działki budowlanej albo kilku składników majątkowych nabytych w czasie trwania małżeństwa. W praktyce pojawia się wówczas pytanie, czy były małżonek może żądać zwykłego zniesienia współwłasności jednej nieruchomości, czy też powinien wystąpić z wnioskiem o podział całego majątku wspólnego.

Zagadnienie to ma niezwykle istotne znaczenie i wiążą się z nim inne problemy dotyczące zakresu rozliczeń, możliwości objęcia postępowaniem wszystkich składników majątku, rozliczenia nakładów, wydatków, spłat, dopłat oraz ocena, czy proponowany sposób podziału rzeczywiście prowadzi do zakończenia konfliktu między byłymi małżonkami.

Wspólność majątkowa małżeńska a współwłasność po jej ustaniu

W czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej małżonkowie nie mają udziałów w poszczególnych składnikach majątku wspólnego. Wspólność ta ma zatem charakter łączny. Dopiero jej ustanie, na przykład wskutek rozwodu, zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową albo orzeczenia separacji, powoduje zmianę charakteru wspólności.

Nie oznacza to jednak, że każdy składnik dawnego majątku wspólnego staje się całkowicie samodzielnym przedmiotem zwykłego postępowania o zniesienie współwłasności. Zasadnicze znaczenie ma art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, a także do jego podziału, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku.

„Art. 46. W sprawach nieunormowanych w artykułach poprzedzających od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku."

- Art. 46, Kodeks rodzinny i opiekuńczy

W praktyce oznacza to, że sprawy dotyczące składników pochodzących z majątku wspólnego małżonków powinny być zasadniczo rozpoznawane jako sprawy o podział majątku wspólnego. Przepisy o zniesieniu współwłasności mogą mieć w takim postępowaniu znaczenie, ale stosuje się je odpowiednio, a nie jako podstawę pominięcia szczególnego reżimu podziału majątku wspólnego.

Czy można żądać zniesienia współwłasności jednej nieruchomości po rozwodzie?

W praktyce sądowej pojawia się sytuacja, w której jeden z byłych małżonków chce objąć postępowaniem tylko jedną nieruchomość, przykładowo dom, w którym wcześniej mieszkała rodzina. Drugi małżonek może natomiast wskazywać, że strony mają także inne składniki majątku, na przykład działkę, lokal, środki pieniężne, udziały w spółce albo wierzytelności, które również powinny zostać rozliczone.

Co do zasady sądowy podział majątku wspólnego powinien obejmować cały majątek, który był objęty wspólnością majątkową małżeńską. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lipca 2015 r., V CSK 651/14, wskazał, że wniosek o podział majątku wspólnego powinien obejmować cały majątek objęty wspólnością majątkową małżeńską, a częściowy podział jest możliwy, ale wymaga wykazania ważnych powodów.

Nie można więc automatycznie utożsamiać dopuszczalności częściowego podziału majątku z prawem do dowolnego wyboru zwykłego zniesienia współwłasności jednej rzeczy. Jeżeli nieruchomość pochodzi z majątku wspólnego małżonków, zasadniczym trybem jej rozliczenia jest postępowanie o podział majątku wspólnego. Jeżeli zaś jedna ze stron chce ograniczyć postępowanie tylko do części majątku, powinna wykazać, że istnieją ważne powody przemawiające za takim właśnie rozwiązaniem.

Częściowy podział majątku wspólnego

Częściowy podział majątku wspólnego nie jest jednak wykluczony. Wymaga jednak starannego uzasadnienia i prawidłowego sformułowania wniosku.

Po pierwsze, małżonkowie mogą dokonać umownego podziału tylko części majątku. Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie wskazał, że umowny podział majątku małżeńskiego może objąć cały majątek albo zostać ograniczony do jego części, a składniki pominięte w umowie mogą być później objęte działem uzupełniającym.

Po drugie, sądowy podział częściowy jest możliwy, ale powinien być uzasadniony ważnymi powodami. Nie wystarczy sama wygoda jednej strony, chęć szybkiego rozliczenia wybranego składnika albo zamiar pominięcia pozostałych składników majątku.

Po trzecie, nawet jeżeli przedmiotem sporu jest jedna nieruchomość, sąd powinien ocenić, czy nie jest ona elementem szerszego majątku wspólnego wymagającego kompleksowego rozliczenia. Może się bowiem okazać, że bardziej racjonalne jest przyznanie jednej nieruchomości jednemu małżonkowi, drugiej nieruchomości drugiemu małżonkowi, a następnie rozliczenie ewentualnych dopłat.

Podział nieruchomości przez wyodrębnienie lokali

Szczególnie problematyczne są sprawy, w których jeden z byłych małżonków domaga się podziału domu przez ustanowienie odrębnej własności dwóch lokali. Na pierwszy rzut oka rozwiązanie takie może wydawać się sprawiedliwe: każdy z małżonków otrzymuje część budynku, a własność nieruchomości zostaje formalnie uporządkowana.

W rzeczywistości podział domu przez wyodrębnienie lokali nie zawsze prowadzi do zakończenia konfliktu. Taki podział często pozostawia współwłasność przymusową gruntu, części wspólnych budynku, instalacji, dojść, dojazdów, ogrodzenia, dachu, fundamentów albo innych urządzeń służących właścicielom lokali.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 lipca 2019 r., IV CSK 43/18, podkreślił, że podział poziomy przez wyodrębnienie lokali jest szczególnym sposobem zniesienia współwłasności, ponieważ nie prowadzi do pełnego wyjścia współwłaścicieli ze stosunku współwłasności, lecz pozostawia współwłasność przymusową gruntu oraz części wspólnych budynku.

Konflikt byłych małżonków a podział domu na dwa lokale

W sprawach rodzinnych i majątkowych sam techniczny podział budynku nie wystarcza. Sąd powinien ocenić, czy proponowany sposób podziału umożliwi normalne i niezakłócone korzystanie z nieruchomości w przyszłości. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy byli małżonkowie pozostają w głębokim konflikcie.

Jeżeli po ustanowieniu odrębnych lokali strony nadal musiałyby współdecydować o częściach wspólnych, ponosić wspólne koszty, uzgadniać remonty, dostęp do mediów, dojazd, korzystanie z ogrodu albo garażu, to podział formalny może nie zakończyć sporu. Przeciwnie, może utrwalić konflikt i przenieść go na kolejne lata.

W powołanym postanowieniu Sąd Najwyższy wskazał, że w przypadku nieruchomości stanowiącej składnik majątku wspólnego byłych małżonków wyodrębnienie lokali jest właściwe tylko wtedy, gdy pozwala stworzyć warunki do normalnego korzystania z lokali oraz zgodnego współdziałania co do części wspólnych. Podobnie w postanowieniu z dnia 7 maja 2021 r. Sąd Najwyższy zaakcentował, że fizyczny podział nieruchomości nie powinien być źródłem nowych konfliktów między współwłaścicielami.

Znaczenie prawidłowego sformułowania wniosku

Wniosek w sprawie o podział majątku wspólnego powinien być przygotowany z dużą starannością. Powinien wskazywać w szczególności składniki majątku wspólnego, ich wartość, proponowany sposób podziału z uzasadnieniem, sformułowanie roszczenia o nakłady i wydatki, ewentualne spłaty i dopłaty.

Jeżeli strona składa wniosek jako zwykły wniosek o zniesienie współwłasności, mimo że nieruchomość pochodzi z majątku wspólnego małżonków, sąd może wezwać do prawidłowego sformułowania żądania. Z kolei w przypadku niewykonania zarządzenia sądu, może powstać przeszkoda procesowa uniemożliwiająca nadanie sprawie dalszego biegu.

W orzecznictwie dotyczącym art. 177 § 1 pkt 6 Kodeksu postępowania cywilnego podkreśla się, że zawieszenie postępowania może być związane z niewykonaniem zarządzeń formalnych, których realizacja warunkuje dalszy bieg sprawy. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 grudnia 2022 r., II CSKP 749/22, wskazał, że „inne zarządzenie" w rozumieniu art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. dotyczy zarządzeń formalnych, a nie postanowień dowodowych.

Podsumowanie

W sprawach o podział majątku wspólnego nie należy ograniczać analizy tylko do jednej nieruchomości, jeżeli w skład dawnego majątku wspólnego wchodziły także inne składniki. Prawidłowa strategia procesowa wymaga ustalenia całego majątku, jego wartości, możliwych wariantów podziału oraz rozliczeń pomiędzy małżonkami.

Warto również pamiętać, że podział fizyczny rzeczy, w tym podział domu przez wyodrębnienie lokali, nie zawsze jest rozwiązaniem najkorzystniejszym. W niektórych sprawach bardziej racjonalne może być przyznanie nieruchomości jednemu z małżonków ze spłatą drugiego, sprzedaż nieruchomości albo takie rozliczenie, w którym każda ze stron otrzymuje inny składnik majątku o zbliżonej wartości.

Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy. Znaczenie mają nie tylko przepisy, lecz także stan nieruchomości, możliwość technicznego podziału, relacje między byłymi małżonkami, potrzeby dzieci, sposób dotychczasowego korzystania z nieruchomości, wysokość nakładów, możliwości finansowe stron oraz ryzyko powstania dalszych sporów.

Podział majątku wspólnego po rozwodzie nie powinien być utożsamiany ze zwykłym zniesieniem współwłasności jednej wybranej rzeczy. Jeżeli nieruchomość była składnikiem majątku wspólnego małżonków, jej rozliczenie powinno następować z uwzględnieniem szczególnych zasad wynikających z art. 46 k.r.o., przepisów o dziale spadku oraz odpowiednio stosowanych przepisów o współwłasności.

W sprawach dotyczących nieruchomości szczególnie istotne jest ustalenie, czy proponowany sposób podziału rzeczywiście zakończy spór. Podział domu na dwa lokale może być dopuszczalny, ale nie powinien prowadzić do utrwalenia konfliktu między byłymi małżonkami.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, nie tworzy też relacji adwokat-klient. W sprawach o podział majątku wspólnego zalecamy konsultację z radcą prawnym lub adwokatem.

Najczęstsze pytania

Czy po rozwodzie można od razu żądać zniesienia współwłasności domu?

Jeżeli dom był składnikiem majątku wspólnego małżonków, zasadniczo właściwym trybem jest podział majątku wspólnego. Zwykłe zniesienie współwłasności może nie być prawidłową drogą, jeżeli prowadziłoby do pominięcia reżimu art. 46 k.r.o. i zasad dotyczących działu majątku wspólnego.

Czy sąd musi podzielić cały majątek wspólny?

Zasadą jest całościowy podział majątku wspólnego. Częściowy podział jest możliwy, ale w postępowaniu sądowym powinien być uzasadniony ważnymi powodami.

Czy można podzielić dom po rozwodzie na dwa lokale?

Jest to możliwe tylko wtedy, gdy pozwalają na to przepisy, stan techniczny budynku oraz okoliczności sprawy. Sąd powinien ocenić, czy taki podział rzeczywiście zakończy konflikt, czy też pozostawi strony w trwałej współzależności dotyczącej części wspólnych nieruchomości.

Czy konflikt byłych małżonków ma znaczenie przy podziale nieruchomości?

Tak. Konflikt nie zawsze wyklucza podział fizyczny, ale może mieć istotne znaczenie, zwłaszcza gdy proponowany podział pozostawiałby strony we współwłasności gruntu, części wspólnych budynku albo urządzeń wymagających stałej współpracy.

Dlaczego warto skorzystać z pomocy adwokata w sprawie o podział majątku?

Sprawy o podział majątku wspólnego wymagają jednoczesnej analizy prawa rodzinnego, cywilnego, rzeczowego i procesowego. Profesjonalne przygotowanie wniosku lub odpowiedzi na wniosek pozwala uniknąć błędów w kwalifikacji sprawy, pominięcia istotnych składników majątku oraz niekorzystnych rozliczeń.

Adwokat Agnieszka Moszczyńska
Autorka wpisu adw. Agnieszka Moszczyńska Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu

Absolwentka Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, aplikację adwokacką odbyła w Okręgowej Radzie Adwokackiej we Wrocławiu. Prowadzi sprawy z zakresu prawa cywilnego i rodzinnego, prawa pracy, prawa gospodarczego oraz sprawy transgraniczne - biegle posługuje się językiem angielskim i zna język niemiecki.

O kancelarii Umów konsultację 607 620 454
Adwokat
Agnieszka Moszczyńska
Adwokat Agnieszka Moszczyńska
Skontaktuj się

ul. Wita Stwosza 3 lok. 213
50-114 Wrocław

tel. 607 620 454
tel. 694 542 307
tel. +48 71 396 31 95
agnieszka@adwokat-moszczynska.pl
kancelaria@adwokat-moszczynska.pl

© 2026 Adwokat Agnieszka Moszczyńska | eKreacja

Okręgowa Rada Adwokacka
Lubisz ciasteczka? 🍪 Na naszej stronie wykorzystujemy pliki cookies w celach statystycznych. Więcej w Polityce Prywatności